Case Study: Công ty xi măng Việt Nam ứng phó CBAM thành công

Công ty CP Xi măng X (giấu tên theo NDA) là một trong 5 doanh nghiệp xi măng lớn nhất Việt Nam, công suất 4,5 triệu tấn/năm, xuất khẩu 18% sản lượng sang EU. Bài case study này tóm tắt hành trình 18 tháng (10/2024 – 04/2026) ứng phó CBAM, đạt SEE 0,76 t CO₂/t xi măng — thấp hơn 18% so với default value EU.

Bối cảnh xuất phát

• Kim ngạch xuất khẩu sang EU 2024: ~32 triệu USD.
• Phát thải clinker thực tế (chưa tối ưu): 0,93 t CO₂/t.
• Chưa có hệ thống kiểm kê GHG theo ISO 14064.
• Chi phí CBAM dự kiến nếu không hành động: 2,4 triệu EUR/năm từ 2026.

Pha 1 (Tháng 1–3): Kiểm kê và phát hiện điểm nóng

Đội dự án 8 người (gồm 2 chuyên gia ngoài) thực hiện kiểm kê GHG theo ISO 14064-1. Phát hiện 3 điểm nóng phát thải:

1. Phản ứng decarbonation của đá vôi: 540 kg CO₂/t clinker (60% tổng phát thải).
2. Đốt than antraxit trong lò nung: 290 kg CO₂/t clinker (32%).
3. Điện lưới Việt Nam tiêu thụ 110 kWh/t xi măng: 83 kg CO₂/t (8%).

Pha 2 (Tháng 4–9): Triển khai 5 sáng kiến giảm phát thải

Pha 3 (Tháng 10–18): Verification và hợp đồng EU mới

Tổ chức TÜV NORD verify SEE = 0,76 t CO₂/t xi măng. Khách hàng EU (một tập đoàn xây dựng Đức) ký hợp đồng 3 năm với cam kết giữ giá FOB và tăng khối lượng 35%, do SEE thấp hơn đối thủ Trung Quốc/Ấn Độ.

Kết quả tài chính sau 18 tháng

• Tiết kiệm chứng chỉ CBAM: 1,9 triệu EUR/năm.
• Doanh thu mới từ I-REC dư thừa: 0,4 triệu USD/năm.
• Tăng giá trị thương hiệu: được Bloomberg xếp hạng "Low-carbon supplier" tier 1.
• NPV dự án 5 năm: +186 tỷ VND.

Chúng tôi từng coi CBAM là chi phí. Sau 18 tháng, nó trở thành lợi thế cạnh tranh số 1 của công ty.— CEO Công ty CP Xi măng X

Kết luận

Case study trên cho thấy với chiến lược đúng, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể "đảo chiều" tác động CBAM trong vòng 18 tháng. Yếu tố then chốt: cam kết của lãnh đạo, đội dự án liên phòng ban, và đối tác kỹ thuật uy tín.