Thị trường carbon Việt Nam: Cơ hội và thách thức 2026

Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Đề án phát triển thị trường carbon trong nước, Việt Nam sẽ vận hành thí điểm ETS từ 06/2025 và chính thức từ 2028. 2026 là năm bản lề: doanh nghiệp nào nắm rõ cơ chế sẽ kiếm được lợi nhuận từ chính khí thải của mình.

1. Lộ trình thị trường carbon Việt Nam

• 2022–2025: Hoàn thiện khung pháp lý, ban hành danh mục cơ sở phải kiểm kê GHG (1.912 cơ sở giai đoạn 1).
• 06/2025: Vận hành thí điểm sàn giao dịch tín chỉ carbon trong nước.
• 2026–2027: Mở rộng đối tượng tham gia, phát hành hạn ngạch (allowances) miễn phí cho nhóm ngành rủi ro carbon leakage cao.
• 2028: Thị trường ETS Việt Nam vận hành chính thức, đấu giá hạn ngạch.

2. Hai loại tín chỉ chính trên thị trường

2.1. Hạn ngạch phát thải (Allowances)

Mỗi cơ sở thuộc danh mục được phân bổ một lượng hạn ngạch miễn phí dựa trên benchmark ngành. Nếu phát thải vượt hạn ngạch, phải mua thêm; nếu phát thải thấp hơn, có thể bán lại trên sàn.

2.2. Tín chỉ carbon tự nguyện (Carbon Credits)

Tạo ra từ các dự án giảm/hấp thụ carbon: trồng rừng, năng lượng tái tạo, biogas, METHANE capture... Việt Nam đã phát hành hơn 10 triệu tín chỉ qua VCS và Gold Standard tính đến 2025.

3. Năm cơ hội kinh doanh trong 2026

1. Phát triển dự án rừng – Việt Nam có 14,7 triệu ha rừng, tiềm năng tạo ~50 triệu tín chỉ/năm theo cơ chế REDD+.
2. Tư vấn MRV (Measurement, Reporting, Verification) cho 1.912 cơ sở phải kiểm kê GHG.
3. Cung cấp giải pháp năng lượng tái tạo có chứng chỉ I-REC để doanh nghiệp giảm Scope 2.
4. Tạo lập sàn giao dịch tín chỉ tự nguyện trong nước với fee 1–3%.
5. Xây dựng phần mềm quản lý carbon (carbon management software) cho SME.

4. Bốn thách thức lớn

• Hệ số phát thải lưới điện Việt Nam còn cao – cần thay đổi từ phía nguồn cung điện.
• Năng lực MRV nội bộ doanh nghiệp yếu – thiếu nhân sự được đào tạo bài bản.
• Thiếu chuẩn quốc gia về xác minh dự án tín chỉ tự nguyện.
• Nguy cơ "double counting" giữa tín chỉ trong nước và quốc tế.

Việt Nam đang ở giai đoạn xây nền móng của thị trường carbon. Doanh nghiệp tham gia sớm sẽ có đặc quyền định hình quy tắc cuộc chơi.— MBA. Lê Văn C — Chuyên gia thị trường carbon

Kết luận

Thị trường carbon Việt Nam 2026 mở ra cánh cửa hàng tỷ USD doanh thu mới — nhưng cũng tạo ra nghĩa vụ tài chính rõ rệt cho nhóm 1.912 cơ sở phát thải lớn. Hiểu sâu cơ chế là kỹ năng tối thiểu cho mọi giám đốc tài chính, giám đốc vận hành và giám đốc bền vững trong năm tới.